جمعیّت‌شناسی: مبانی و زمینه‌ها

تألیف دکتر حسن سرایی

این کتاب توسّط دکتر حسن سرایی استاد دانشگاه علّامه طباطبایی تألیف و از سوی سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها "سمت" در سال 1390 چاپ و منتشر شده است. کتاب مکمّل دو کتاب دیگر مؤلّف با عنوان: 1) روش‌های مقدّماتی تحلیل توزیع و ترکیب جمعیّت و 2) روش‌های مقدّماتی تحلیل جمعیّت با تأکید بر باروری و مرگ‌ومیر می‌باشد. انتشار این کتاب بی‌تردید پاسخ‌گوی نیاز دانشجویان دوره‌ی کارشناسی گرایش‌های مختلف علوم اجتماعی به یک کتاب مبانی جمعیّت‌شناسی و نیاز رشته‌های دیگر به یک متن مقدّماتی جمعیّت‌شناسی است. این کتاب بیش‌تر محصول تجارب آموزشی و مطالعات پژوهشی نویسنده در حوزه‌ی جمعیّت، به‌ویژه جمعیّت ایران، است. کتاب در پنج فصل اصلی و دو فصل تکمیلی سازمان یافته است.

فصل اوّل به معرّفی جمعیّت‌شناسی می‌پردازد. در فصل دوّم، منابع اصلی آمارهای جمعیّت معرّفی شده است. در فصل سوّم، روش‌های بسیار ابتدایی تحلیل جمعیّت به بحث گذاشته شده است. در فصل چهارم نویسنده با طرح برخی نظریه‌ها و مفاهیم مختصّ جمعیّت‌شناسی به طور مقدّماتی و گزینشی به مبانی نظری رشته پرداخته است. در فصل پنجم با عنوان "سیر تکوینی جمعیّت‌شناسی" نویسنده به طور مختصر مسیری را که جمعیّت‌شناسی طی کرده تا به شکل امروزی درآمده توضیح داده است. در فصل‌ها اوّل تا پنجم مباحث به صورت عام و انتزاعی مطرح شده است. همان‌طور که گفته شد، کتاب شامل دو فصل تکمیلی هم هست. در فصل تکمیلی اوّل، به مباحث موضوعی جمعیّت‌شناسی پرداخته شده است. در واقع، این فصل مکمّل فصل‌های اصلی و جزو بدنه‌ی اصلی کتاب است. به این ترتیب، دانشجو از همان ابتدای ورود به دوره‌ی کارشناسی درگیر اطّلاعات جمعیّتی شده، جدول‌خوانی و استفاده از آمارهای جمعیّت را یاد می‌گیرد و با استفاده از آمارهای ارایه‌شده در این فصل و تکمیل آن‌ها با جستجوهای اینترنتی، مقاله‌نویسی را از همان ابتدا تمرین خواهد کرد. نویسنده در مقدّمه‌ی کتاب اظهار می‌دارند که در چند دهه‌ی گذشته‌، در پی انقلاب ارتباطی، انقلابی هم در منابع علمی و نحوه‌ی دسترسی به آن‌ها پیش آمده و اذعان می‌دارند که جمعیّت‌شناسی بیش‌تر از سایر شاخه‌های علوم اجتماعی از این تحوّل انقلابی تأثیر پذیرفته است. بنابراین، همگام با این تحوّل، در فصل تکمیلی دوّم تلاش کرده است تا دانشجو را با نحوه‌ی مراجعه و استفاده از منابع اینترنتی رشته آشنا کند.